Stanowisko Polskiej Federacji Szpitali w sprawie działań Narodowego Funduszu Zdrowia w zakresie finansowania Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS) mających negatywne konsekwencje dla Szpitali Systemu Podstawowego Szpitalnego Zabezpieczenia Świadczeń Opieki Zdrowotnej (PSZ)

Polska Federacja Szpitali (PFSz) w imieniu szpitali członkowskich sprzeciwia się polityce Narodowego Funduszu Zdrowia polegającej na czasowym i wydłużonym przerzucaniu finansowania świadczeń realizowanych w ramach AOS na budżety szpitali, w tym szczególnie szpitali pierwszych poziomów zabezpieczenia PSZ

W nawiązaniu do: Zarządzenie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nr 70/2026/DSOZ z dnia 22 lipca 2026 roku

Uzasadnienie merytoryczne

1. Konflikt 1 Zarządzenia nr 70/2026/DSOZ Prezesa NFZ z dnia 22 lipca 2026 roku z art. 455 Kodeksu cywilnego w zakresie ustalania terminu zapłaty.

Zgodnie z art. 455 kodeksu cywilnego „Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.”

Sąd Najwyższy niezmiennie stoi na stanowisku, że: „W świetle art. 455 k.c. wezwanie do spełnienia świadczenia jest warunkiem jego wymagalności, jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania.” (vide postanowienie SN z dnia 17 grudnia 2025 I CSK 2876/24). Brak oznaczenia terminu zapłaty (zgodnie z zapisem § 1 Zarządzenia Prezesa NFZ termin określony jest zwrotem „po zakończeniu okresu rozliczeniowego” czyli czas nieoznaczony) prowadzi do jedynej możliwej egzekucji wierzytelności, to jest tylko na drodze sądowej z art. 455, z zastrzeżeniem art. 476 (dłużnik dopuszcza się zwłoki tylko wtedy, gdy nie spełnia świadczenia w terminie. Jeżeli termin nie został jasno określony – trudniej wykazać zwłokę.

2. Niezgodność Zarządzenia nr 70/2026/DSOZ Prezesa NFZ z dnia 22 lipca 2026 roku z art. 127 Ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych w zakresie braku możliwości finansowania świadczeń poza przychodami określonymi w art. 116.

Zgodnie z art.127 Prezes Funduszu może zaciągać pożyczki i kredyty, po uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw finansów publicznych i ministra właściwego do spraw zdrowia. Wysokość rat kredytów i pożyczek przypadających do spłaty w danym roku nie może przekroczyć wysokości rezerwy ogólnej przewidzianej w planie finansowym na dany rok. NFZ może więc, uznając racje utrzymania obecnego poziomu finansowania AOS łącznie ze świadczeniami wykonanymi ponad plan umowy zaciągnąć na ten cel kredyt, aby rozliczać je tak jak praktykowano poprzednio w terminie 2-ch miesięcy po zakończeniu kwartału. Warunki te są do przyjęcia przez Szpitale, które zawarłyby z wykonawcami adekwatne umowy.  Przedmiotowe zarządzenie w praktyce wprowadza roczny okres rozliczania finansowania, co wynika z zapisu, że „po przekroczeniu wartości określonej na ich realizację w umowie, na wniosek świadczeniodawcy składany po upływie kwartału, w którym nastąpiło to przekroczenie, odpowiedniemu zwiększeniu ulega liczba jednostek rozliczeniowych oraz kwota zobowiązania z tytułu realizacji umowy.”  Taki zapis powoduje, że do czasu rozliczenia danego kwartału, złożenia wniosku przez świadczeniodawcę, następnie do decyzji NFZ o zwiększeniu liczby jednostek rozliczeniowych oraz kwoty zobowiązania NFZ, a na koniec – do czasu faktycznej realizacji zaległej refundacji kosztów świadczeń przez NFZ, podmioty lecznicze będą ponosiły pełne koszty świadczeń. Warto podkreślić, że przedmiotowy zapis odnosi się do świadczeń na rzecz pacjentów pierwszorazowych oraz pacjentów ze wskazaniami nagłymi, a także świadczeń zabiegowych, świadczeń z zakresu onkologii oraz ginekologii i położnictwa. Natomiast w odniesieniu do pozostałych świadczeń w AOS zaproponowano składanie wniosków po zakończeniu miesiąca po zakończeniu okresu rozliczeniowego, którym jest rok kalendarzowy (z wyjątkiem umów zawartych na okres krótszy – rok kalendarzowy), co powoduje jeszcze bardziej długi okres oczekiwania przez podmiot leczniczy na refundację kosztów przez NFZ. Tak więc w wyniku zapisów przedmiotowego rozporządzenia dochodzić będzie do czasowego i wydłużonego okresu finansowania przez podmioty lecznicze kosztów świadczeń wykonanych na rzecz pacjentów uprawnionych do świadczeń finansowanych ze środków publicznych zamiast przez płatnika (tzw. kredytowanie NFZ, bez odsetek)

3. Niezgodność Zarządzenia nr 70/2026/DSOZ Prezesa NFZ z dnia 22 lipca 2026 roku z polityką tzw. „Odwróconej Piramidy Świadczeń”

Zgodnie z realizowaną także przez Narodowy Fundusz Zdrowia koncepcją kompleksowej reformy, określanej często mianem „odwracania piramidy świadczeń zdrowotnych”, dąży się do ewolucyjnego, lecz stanowczego przeniesienia punktu ciężkości z drogiej opieki szpitalnej na szybką, skuteczną i tańszą opiekę ambulatoryjną, podstawową oraz specjalistyczną. Ograniczenie bieżącego finansowania świadczeń w ramach AOS jest sprzeczne z tą polityką. Brak reformy finansowania stawką kapitacyjną świadczeń Podstawowej Opieki Zdrowotnej na rzecz mechanizmu motywującego do utrzymywania pacjentów w jak najlepszym zdrowiu i w miarę możliwości poza AOS oraz Szpitalami, skutkuje także stale rosnącym popytem na świadczenia specjalistyczne. Natomiast brak promowania przez NFZ świadczeniodawców oferujących ciągłość ochrony zdrowia w modelu konsolidacji POZ-AOS-Szpital sprzyja kontynuacji fragmentaryzacji opieki nad pacjentami, co ma niekorzystny wpływ także na budżet NFZ.

4. Niezgodność Zarządzenia nr 70/2026/DSOZ Prezesa NFZ z dnia 22 lipca 2026 roku z koncepcją opieki koordynowanej oraz zrównoważonego systemu rozwoju ponad podziałami.

Powyższe Zarządzenie nie jest zgodne z wizją Polskiej Federacji Szpitali: „Zrównoważony system ochrony zdrowia ponad podziałami”.  Należy podkreślić niezgodność przedmiotowego zarządzenia z założeniami opieki koordynowanej.  Przypominamy, że są to zorganizowane działania uczestników systemu mające na celu zapewnienie wysokiej jakości opieki zdrowotnej poprzez utrzymywanie podopiecznych w jak najlepszym zdrowiu, leczenie pacjentów metodami o wysokiej efektywności kosztowej oraz zapewnianiem ciągłości obsługi pacjentów.  Poprawa wyników zdrowotnych następuje m.in. dzięki konsolidacji zasobów, koordynacji i poprawie procesów oraz edukacji i motywowania pacjentów oraz pracowników. Te zadania najlepiej wypełnią organizacje koordynowanej opieki zdrowotnej oferujące opiekę ambulatoryjną (POZ, AOS) w bezpośrednim otoczeniu pacjenta, która to opieka właśnie w ramach KOZ najbardziej efektywnie współpracuje z ośrodkami referencyjnymi będącymi częścią organizacji KOZ.  W ramach organizacji KOZ konieczne jest tworzenie ośrodków obsługi pacjentów i koordynacji transferów medycznych (tzw. continuum opieki). Docelowym modelem powinna być opieka oparta na wartości dla pacjenta (Value Based Healthcare – VBHC), której wprowadzenie mogłyby przyspieszyć działania NFZ premiujące świadczeniodawców współpracujących w ramach organizacji KOZ.

Podsumowanie

Polska Federacja Szpitali postuluje skracanie, zamiast wydłużania czasu oczekiwania podmiotów leczniczych na refundację kosztów świadczeń wykonanych ze wskazań medycznych na rzecz pacjentów (świadczeniobiorców) uprawnionych do korzystania z opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych administrowanych przez NFZ. 

Apelujemy do wszystkich którym zależy, aby koordynowana opieka zdrowotna (KOZ) oparta na modelu wartości dla pacjenta, którą od lat, jako PFSz propagujemy, dostała realną szansę na wdrożenie w sposób kompleksowy, przy wykorzystaniu zdobyczy medycyny opartej na wiedzy naukowej oraz dzięki modelowi organizacji opieki koordynowanej utrzymujących podopiecznych w jak najlepszym zdrowiu.