Marcowe wydanie newslettera HOPE (European Hospital and Healthcare Federation) dostarcza przekrojowego obrazu najważniejszych procesów kształtujących europejski system ochrony zdrowia. Analiza obejmuje zarówno inicjatywy badawcze i projekty finansowane ze środków UE, jak i zmiany regulacyjne, napięcia polityczne oraz długoterminowe wyzwania systemowe.

W szczególności widoczne są trzy równoległe trendy:

1. przyspieszenie procesów legislacyjnych w UE,
2. rosnące znaczenie technologii – zwłaszcza AI i danych zdrowotnych,
3. narastające napięcia między bezpieczeństwem zdrowotnym, dostępnością terapii a konkurencyjnością gospodarki.

Jednym z kluczowych elementów działalności HOPE pozostaje udział w projektach badawczo-rozwojowych finansowanych z programu Horizon Europe. Projekty te pokazują kierunki transformacji systemów zdrowia w Europie. Wspólnym mianownikiem tych inicjatyw jest przesunięcie akcentu z pojedynczych technologii na podejście systemowe: integrację danych, prewencję oraz organizację opieki.

Istotnym wątkiem jest sposób prowadzenia procesów legislacyjnych na poziomie Unii Europejskiej. Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę na rosnącą praktykę przyjmowania regulacji zdrowotnych w trybie pilnym, bez przeprowadzania pełnych ocen skutków (impact assessment). Dotyczy to m.in. regulacji w obszarze: leków krytycznych, biotechnologii, wyrobów medycznych. Choć podejście to jest uzasadniane potrzebą szybkiej reakcji na kryzysy, budzi ono istotne wątpliwości dotyczące jakości legislacji oraz transparentności procesu decyzyjnego. Równolegle Rada UE (EPSCO) podkreśla znaczenie inwestycji w kapitał ludzki, zwłaszcza w kontekście niedoborów kadrowych oraz transformacji rynku pracy pod wpływem AI.

Jednym z najbardziej złożonych obszarów pozostaje sektor farmaceutyczny. Pakiet farmaceutyczny UE (największa od ponad 20 lat reforma unijnego prawa farmaceutycznego, mająca na celu unowocześnienie przepisów, zwiększenie dostępności leków, wyrównanie szans pacjentów w dostępie do terapii oraz wzmocnienie konkurencyjności europejskiego przemysłu farmaceutycznego), mimo politycznego porozumienia, ulega opóźnieniom – jego ostateczne przyjęcie przesunięto na drugą połowę 2026 roku.

Dodatkowo raport EMA wskazuje na rosnącą aktywność regulacyjną (ponad 100 nowych rekomendacji leków), ale jednocześnie system zmaga się z ryzykiem niedoborów i zakłóceń w łańcuchach dostaw.

Jednym z najbardziej alarmujących wniosków jest pogłębiający się kryzys antybiotykooporności (AMR). W ciągu ostatnich pięciu lat liczba projektów badawczo-rozwojowych w tym obszarze spadła o 35%, a obecnie jedynie 60 projektów znajduje się w fazie rozwoju. Oznacza to, że tempo rozwoju nowych terapii nie nadąża za narastającą opornością drobnoustrojów, co stanowi jedno z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego w Europie.

Równolegle utrzymują się inne wyzwania zdrowotne: nierówności w dostępie do terapii onkologicznych, niedostateczne finansowanie planów walki z rakiem, rosnące znaczenie chorób układu krążenia, brak spójnej strategii dla chorób rzadkich.

Transformacja cyfrowa systemów zdrowia staje się jednym z głównych obszarów polityki UE. W obszarze sztucznej inteligencji trwają prace nad uproszczeniem regulacji (Digital Omnibus), przy jednoczesnym zachowaniu wysokich standardów bezpieczeństwa dla wyrobów medycznych wykorzystujących AI.

Sektor ochrony zdrowia mierzy się z istotnymi wyzwaniami: niedoborem kompetencji cyfrowych, ograniczonymi budżetami IT, problemami interoperacyjności systemów, rosnącym ryzykiem cyberataków. WHO zwraca także uwagę na pogłębiające się nierówności zdrowotne, jednocześnie rozwijając narzędzia analityczne umożliwiające ich monitorowanie na niespotykaną dotąd skalę.

Polityka klimatyczna staje się integralną częścią polityki zdrowotnej. Unia Europejska przyjęła cel redukcji emisji gazów cieplarnianych o 90% do 2040 roku, co będzie miało bezpośredni wpływ na determinanty zdrowia populacji.